วงถกมรดกปฏิวัติ 2475 ระบุ อุดมการณ์คณะราษฎรต่อยอดสาธารณสุขไทย

อาจารย์มหิดล ฉายภาพอุดมการณ์ของคณะราษฎรหลังการปฏิวัติ 2475 ที่มีคุณูปการต่อแวดวงสาธารณสุข ยก รพ.อานันทมหิดลต้นแบบศิลปะสะท้อนอุดมคติความเสมอภาค

รศ.ดร.สรัญญา แก้วประเสริฐ คณะเวชศาสตร์เขตร้อน มหาวิทยาลัยมหิดล ได้กล่าวในหัวข้อ “มรดกด้านสาธารณสุข” ภายในงานเสวนามรดกปฏิวัติ 2475 ซึ่งจัดขึ้นโดยมูลนิธิโครงการตำราสังคมศาสตร์และมนุษยศาสตร์ และคณะพาณิชยศาสตร์และการบัญชี มหาวิทยาลัยธรรมศาสตร์ เมื่อวันที่ 23 มิ.ย. 2562 โดยเชื่อมร้อยให้เห็นถึงอุดมการณ์ของคณะราษฎรหลังการปฏิวัติ 2475 จนนำไปสู่การเพิ่มสิทธิของประชาชนในการมีชีวิตอยู่อย่างเสมอภาคด้วยการกระจายการบริการด้านสาธารณสุข

รศ.ดร.สรัญญา กล่าวว่า คณะราษฎรมีส่วนสำคัญในการต่อยอดสาธารณสุขไทยให้ก้าวไกลเป็นอย่างมาก โดยในยุคของจอมพล ป. พิบูลสงคราม 1 พ.ศ. 2481-2487 หรือในยุคสร้างชาตินั้น เรียกได้ว่าได้สร้างมรดกสาธารณสุขเอาไว้มากมาย เริ่มตั้งแต่ปี 2475 รัฐบาลได้ประกาศให้ประเทศสยามเป็น “รัฐเวชกรรม” คือการมองว่าการแพทย์และสาธารณสุขจะสร้างคุณภาพให้กับประชากร ซึ่งถือเป็นหมุดหมายสำคัญของสาธารณสุขไทย

รศ.ดร.สรัญญา กล่าวต่อไปว่า ในช่วงแรกเริ่มหลังปฏิวัติ 2475 การสาธารณสุขยังอยู่ในสังกัดกระทรวงมหาดไทย ดังนั้นในปี 2476 มีการออก พ.ร.บ.จัดระเบียบเทศบาล เพื่อกระจายความเจริญด้านสาธารณสุขไปในพื้นที่ต่างๆ ทั่วประเทศ จากนั้นในปี 2477 มีการออกกฎหมายสำคัญ 2 ฉบับ คือ พ.ร.บ.การสาธารณสุข ซึ่งรู้จักกันในชื่อของนโยบายอวดธง ที่ต้องการให้ประเทศเพื่อนบ้านเห็นความเจริญของประเทศไทย จึงมีการตั้งโรงสาธารณสุขขึ้นตามพื้นที่ชายแดน ขณะเดียวกันมีการออก พ.ร.บ.โรคติดต่อ ฉบับที่ 1 ในปีเดียวกัน ซึ่งเป็นการวางระบบเพื่อจัดการโรคระบาดในชุมชน และการให้วัคซีนแก่ประชาชน

ถัดจากนั้นในปี 2479 มีการออก พ.ร.บ.โรคติดต่อ ฉบับที่ 2 ซึ่งเป็นการปรับปรุงเพิ่มเติมจากฉบับแรก และออก พ.ร.บ.ควบคุมการประกอบโรคศิลปะ ซึ่งผลจากการออกกฎหมายฉบับนี้ทำให้เกิดข้อถกเถียงว่าการแพทย์สมัยใหม่จะทำให้การแพทย์แผนไทยถูกกลืนไป

“ในช่วงนั้นประเทศสยามได้มีการตั้งโอสถสภา หรือสุขศาลาขึ้น โดยแบ่งเป็นสุขศาลา ชั้น 1 คือโรงพยาบาลประจำจังหวัดที่มีแพทย์ประจำ และสุขศาลา ชั้น 2 ซึ่งกำหนดให้จัดตั้งปีละ 100 แห่งจนครบทุกตำบล จนมาถึงปี 2485 มีการจัดตั้งกระทรวงสาธารณสุขขึ้น มีโรงพยาบาลรัฐ 35 แห่ง เรื่อยมาจนถึงปี 2491 ประเทศสยามมีสุขศาลารวมกันทั้งสิ้น 563 แห่ง และในปี 2500 เรามีโรงพยาบาลประจำจังหวัดครบทุกจังหวัด คือมี 77 แห่ง ใน 72 จังหวัด” รศ.ดร.สรัญญา กล่าว

รศ.ดร.สรัญญา กล่าวอีกว่า โรงพยาบาลอานันทมหิดล จ.ลพบุรี เป็นโรงพยาบาลที่ฉายภาพแนวคิดของคณะราษฎรผ่านการออกแบบต่างๆ โดยโรงพยาบาลอานันทมหิดล ตั้งขึ้นในปี 2481 จากดำริของจอมพล ป. ที่ต้องการให้ จ.ลพบุรี เป็นศูนย์กลางทางการทหาร จึงเห็นสมควรให้มีการสร้างโรงพยาบาลขึ้นเพื่ออำนวยความสะดวกให้กับทหารและครอบครัวในการรักษา

ทั้งนี้ โรงพยาบาลอานันทมหิดลนับเป็นต้นแบบศิลปะที่สะท้อนอุดมการณ์-อุดมคติของคณะราษฎรได้อย่างชัดเจน กล่าวคือมีการออกแบบที่เรียบง่าย ใช้เส้นตรง-เส้นโค้ง ในการออกแบบ โดยจะพบว่าอาคารต่างๆ จะไม่มีจั่วหรือไม่มีลายเส้น-ลายไทยใดๆ รวมทั้งตัวอักษรที่ใช้ก็จะไม่มีหัว เหล่านี้เป็นการสะท้อนถึงหลักการสำคัญของคณะราษฎรคือความเสมอภาค ลดความเหลื่อมล้ำหรือฐานานุศักดิ์ต่างๆ

“ราวๆ ปี 2482-2486 จอมพล ป. ดำริที่จะให้มีการผลิตนักศึกษาแพทย์ให้ได้ปีละ 400 คน แต่ระหว่างการดำเนินนโยบายก็ต้องเผชิญกับสงครามโลกครั้งที่สอง สุดท้ายแล้วโรงพยาบาลอานันทมหิดลจึงผลิตแพทย์ได้เพียง 140 คน และก็ไม่ได้ผลิตแพทย์อีกเลยนับจากนั้นเป็นต้นมา ปัจจุบันโรงพยาบาลอานันทมหิดลทำหน้าที่ในการดูแลรักษาอย่างเดียว” รศ.ดร.สรัญญา กล่าว

รศ.ดร.สรัญญา กล่าวว่า จริงๆ แล้วการสาธารณสุขในประเทศสยามเริ่มมาตั้งแต่สมัยรัชกาลที่ 3 ตั้งแต่หมอบรัดเล จนมาถึงรัชกาลที่ 5 ทรงสร้างศิริราชพยาบาลขึ้น เรื่อยมาจนถึงเกิดกระทรวงสาธารณสุข มีการตั้งโรงเรียนผลิตแพทย์ในแต่ละหัวเมือง ฉะนั้นพัฒนาการและความเจริญทางด้านแพทย์นั้น ต้องขอขอบคุณทั้งคณะเจ้าและคณะราษฎรที่ร่วมกันสร้างขึ้น

ผู้สื่อข่าวรายงานเพิ่มเติมว่า หลังการเสวนา รศ.ดร.สรัญญา ได้โพสต์ใน Facebook ส่วนตัว สรุปประเด็นจากการเสวนาว่า “สุดท้ายอยากฝากทิ้งท้ายว่าทั้งคณะราษฎรและคณะเจ้าต่างมีส่วนช่วยพัฒนาและสร้างรากฐานความมั่นคงด้านสาธารณสุขให้แก่สังคมไทย รวมทั้งได้รับการสนับสนุนช่วยเหลือจากชาวต่างชาติ หมอฝรั่ง รวมไปถึงมูลนิธิร็อคกี้เฟลเลอร์ (Rockefeller Foundation สหรัฐอเมริกา) ที่เข้ามาช่วยพัฒนาหลักสูตรการศึกษาด้านแพทยศาสตร์ และสนับสนุนอุปกรณ์การแพทย์และการพยาบาลในสยาม (ตั้งแต่สมัยรัชกาลที่ 6) องค์การอนามัยโลก คณะมิชชันนารี และสภากาชาด”

ขอบคุณภาพจาก Facebook/Sarunya Kaewprasert

กดถูกใจแฟนเพจ Hfocus.org บน Facebook ติดตามข่าวสารระบบสุขภาพทุกความเคลื่อนไหว

ความคิดเห็นล่าสุด

Cleanimmiply
16 ชั่วโมง 28 นาที ago
Cleanimmiply
16 ชั่วโมง 31 นาที ago

ข่าวล่าสุด

ความคิดเห็นล่าสุด

Cleanimmiply
16 ชั่วโมง 28 นาที ago
Cleanimmiply
16 ชั่วโมง 31 นาที ago
กลับด้านบน