เดินหน้าพัฒนาการศึกษา ‘บุคลากรสุขภาพศตวรรษที่ 21’ แก้ขาดแคลน-ตอบสนองชุมชน

เดินหน้าโครงการพัฒนาการศึกษาบุคลากรสุขภาพในศตวรรษที่ 21 แก้ปัญหาบุคลากรขาดแคลนพร้อมพัฒนาให้ตอบสนองต่อความต้องการของชุมชน เน้นการเรียนรู้ชุมชนเป็นฐาน ปรับหลักสูตรการเรียนการสอนเพื่อให้ตอบสนองต่อความต้องการของชุมชน เช่น การศึกษาแบบสหวิชาชีพ

ศ.พญ.วณิชา ชื่นกองแก้ว

ศ.พญ.วณิชา ชื่นกองแก้ว เลขาธิการมูลนิธิพัฒนาการศึกษาบุคลากรสุขภาพแห่งชาติ (ศสช.) กล่าวถึงทิศทางการแก้ไขปัญหาการขาดแคลนและพัฒนาศักยภาพบุคลากรสุขภาพของไทยว่า ถึงแม้ว่าการกระจายบุคลากรด้านสุขภาพในประเทศไทยในทุกวันนี้ จะเป็นไปในทิศทางที่ดีขึ้น ซึ่งเห็นได้จากอัตราส่วนแพทย์ต่อประชากรในภาพรวมทั้งประเทศมีแนวโน้มดีขึ้นจาก 1 : 3,277 คน ในปี 2544 เป็น 1 : 2,893 คน ในปี 2553 และอัตราส่วนพยาบาลต่อประชากร จาก 1 : 794 คน ในปี 2544 เป็น 1 : 531 คน ในปี 2553 แต่ทั้งหมดยังคงกระจุกตัวอยู่ในกรุงเทพฯ และภาคกลางเป็นส่วนใหญ่ ในขณะที่สถานบริการในพื้นที่ห่างไกลยังมีปัญหาการกระจายและขาดแคลนบุคลากรวิชาชีพ ทำให้ไม่เพียงพอต่อความต้องการของพื้นที่ อีกทั้งยังไม่สามารถให้บริการด้านสุขภาพได้อย่างทั่วถึงซึ่งก็มีผลต่อการให้บริการด้านสุขภาพของประชาชนและอาจส่งผลถึงประสิทธิภาพต่อการรักษาในระยะยาว

ผนวกกับข้อมูลขององค์กรอนามัยโลก (World Health Organization: WHO) ที่ได้รวบรวมข้อมูลด้านการศึกษาบุคลากรสุขภาพจาก 57 ประเทศทั่วโลก รวมถึงประเทศไทย ซึ่งมีข้อเสนอให้แต่ละประเทศพัฒนานวัตกรรมการเรียนการสอน โดยให้บุคลากรสุขภาพจากโรงพยาบาลชุมชนหรือกลุ่มทำงานด้านสุขภาพในชุมชนที่ประสบผลสำเร็จเป็นต้นแบบของความเปลี่ยนแปลง อีกทั้งควรปรับปรุงหลักสูตรการเรียนการสอนเพื่อให้ตอบสนองต่อความต้องการของชุมชน เช่น การศึกษาแบบสหวิชาชีพ (Interprofessional Education: IPE)

โดยทั้งหมดที่กล่าวถึงจะช่วยส่งเสริมให้เกิดการผลิตบุคลากรสุขภาพที่มีคุณภาพและแก้ปัญหาสุขภาพของคนในชุมชนได้เป็นอย่างดี ซึ่งสอดรับกับผลวิจัยเพื่อสังเคราะห์ทางเลือก และข้อเสนอเชิงนโยบายในการวางแผนความต้องการกำลังคนด้านสุขภาพของประเทศในศตวรรษหน้า (2560-2596) ของสถาบันวิจัยระบบสาธารณสุข (สวรส.) โดยระบุว่า การวางแผนกำลังคนด้านสุขภาพไม่ใช่แค่การผลิตเพื่อเพิ่มปริมาณกำลังคนเข้าสู่ระบบเท่านั้น หากแต่ต้องวางแผนทั้งระบบ ตั้งแต่การผลิต การกระจาย และการคงอยู่ของกำลังคน

ศ.พญ.วณิชา กล่าวต่อว่า จากข้อมูลที่กล่าวมาข้างต้น ศสช.จึงได้เริ่มโครงการพัฒนาการศึกษาบุคลากรสุขภาพในศตวรรษที่ 21 เพื่อปรับปรุงและพัฒนาหลักสูตรและเกิดความร่วมมือในการปฏิรูปการศึกษาบุคลากรสุขภาพ โดยเน้นการเรียนรู้ชุมชนเป็นฐานพร้อมสร้างกระบวนการทำงานด้านการศึกษาร่วมกันระหว่างกระทรวงสาธารณสุข สถาบันการศึกษาและองค์กรวิชาชีพสุขภาพ รวมถึงการพัฒนางานวิจัยและนวัตกรรมเพื่อการกำหนดนโยบาย เพื่อตอบโจทย์การแก้ปัญหาด้านบุคลากรด้านสุขภาพในระยะยาว โดยได้รับการสนับสนุนจากสำนักงานกองทุนสนับสนุนการสร้างเสริมสุขภาพ (สสส.) ซึ่งขณะนี้มีหลายพื้นที่ที่เล็งเห็นความสำคัญของโครงการดังกล่าวและเริ่มดำเนินการเปลี่ยนแปลง เช่น รพ.อุบลรัตน์ และ รพ.น้ำพอง จ.ขอนแก่น ซึ่งสามารถแก้ปัญหาบุคลากรด้านสุขภาพในชุมชนได้เป็นอย่างดี

นพ.วิชัย อัศวภาคย์

ด้าน นพ.วิชัย อัศวภาคย์ ผู้อำนวยการโรงพยาบาลน้ำพอง จ.ขอนแก่น กล่าวถึงการผลิตบุคลากรสุขภาพของ รพ.น้ำพอง ว่า จากปัญหาการขาดแคลนบุคลากรทางการแพทย์ที่เกิดขึ้น รพ.น้ำพอง ได้ศึกษาและวางแนวทางแก้ไขด้วยการจัดจ้างแพทย์เฉพาะทาง 7 สาขา ได้แก่ อายุรแพทย์ ศัลยแพทย์ สูตินรีแพทย์ จักษุแพทย์ แพทย์ออร์โธปิดิกส์ แพทย์โรคหัวใจ แพทย์โรคหอบหืด โดยเชิญมากจากโรงพยาบาลศูนย์ขอนแก่นและมหาวิทยาลัยขอนแก่น รวมถึงโครงการแพทย์เวชศาสตร์ครอบครัวและพยาบาลชุมชน เพื่อชุมชน ของชุมชน โดยชุมชน ด้วยการจัดบริการเวชศาสตร์ครอบครัว โดยมีแพทย์ประจำศูนย์เวชปฏิบัติครอบครัวขึ้นตรวจ และเปลี่ยนบทบาทพยาบาลฝ่ายส่งเสริมสุขภาพให้เป็นพยาบาลชุมชนประจำหมู่บ้าน

ในส่วนกระแสการลาออกของพยาบาลภาครัฐไหลไปสู่ภาคเอกชน และพยาบาลจบใหม่ปฏิเสธการร่วมงานกับโรงพยาบาลสร้างเสริมสุขภาพตำบล (รพ.สต.) ทาง รพ.น้ำพอง จึงร่วมกับองค์กรปกครองส่วนท้องถิ่น ภาคประชาชน และสถาบันการศึกษา ผลิต “พยาบาลชุมชน” ตามแนวคิด “เลือกคนดีเรียนได้ มากกว่าเลือกคนเก่งเรียนดี” โดยมีหลักการคัดเลือก 4 ขั้นตอน คือ 1.การคัดเลือกที่โปร่งใสและมีส่วนร่วมของทุกภาคส่วน 2.การปรับหลักสูตรให้เอื้อต่อการเป็นพยาบาลชุมชน 3.มีเวทีติดตามเรียนรู้ร่วมกันระหว่างผู้ใช้ ผู้ผลิตและนักศึกษาอย่างต่อเนื่องสม่ำเสมอ และ4.การสนับสนุนเมื่อจบมาทำงานในพื้นที่

“นอกจากนี้ รพ.น้ำพอง ยังยังให้ความสำคัญในเรื่องการเรียนรู้แบบใช้พื้นที่เป็นฐาน และเรียนรู้ระหว่างสหวิชาชีพ จึงทำงานร่วมกับสถาบันการศึกษา ให้นักศึกษารุ่นใหม่ได้ศึกษาวิชาความรู้จากของจริง โดย แพทย์เวชศาสตร์ครอบครัว กายภาพบำบัด ทันตแพทย์ และทันตภิบาล เภสัชกร ทำให้ปัจจุบัน รพ.น้ำพอง ไม่มีปัญหาการขาดอัตราทุกวิชาชีพ และยังพัฒนาคุณภาพชีวิตของคนในชุมชนได้อย่างมีประสิทธิภาพ” ผอ.รพ.น้ำพอง กล่าว

นพ.อภิสิทธิ์ ธำรงวรางกูร

นพ.อภิสิทธิ์ ธำรงวรางกูร ผู้อำนวยการโรงพยาบาลอุบลรัตน์ จ.ขอนแก่น กล่าวถึงการสร้างสุขภาพดีให้แก่คนในชุมชนว่า จะต้องมีครบทั้ง 4 มิติ คือ กาย ใจ ปัญญา และสังคม จึงได้เปลี่ยนระบบบริการของโรงพยาบาล จากระบบบริการแบบตั้งรับเป็นบริการเชิงรุก คือจัดพยาบาลชุมชนและเจ้าหน้าที่สาธารณสุขลงพื้นที่ภายในชุมชน เพื่อเรียนรู้การเป็นอยู่ของชาวบ้านอย่างแท้จริง ซึ่งการเข้าไปแบบเพื่อนจะได้รับความร่วมมือที่ดีจากชุมชน ทำให้สามารถแก้ปัญหาด้านสุขภาพได้ง่ายขึ้น

“ส่วนเรื่องการขาดแคลนบุคลากรด้านสุขภาพ รพ.อุบลรัตน์ มีโครงการบุคลากรคืนถิ่น โดยร่วมกับทุกภาคส่วนในการผลิตบุคลกรด้านสุขภาพ โดยคัดเลือกจากนักเรียนในพื้นที่ ให้เข้ามาทดลองทำงานด้านสุขภาพเป็นเวลา 60 ชั่วโมง เพื่อได้เรียนรู้การทำงาน เมื่อเรียนจบออกมาจะได้ทราบถึงการทำงานที่แท้จริง อีกทั้งยังช่วยลดอัตราการย้ายของบุคลากรด้านการแพทย์อีกด้วย” ผอ.รพ.อุบลรัตน์ กล่าว

ทั้งนี้ นักศึกษาแพทย์จากหลายสถาบันที่ได้ฝึกประสบการณ์วิชาชีพด้วยระบบศึกษาแบบสหวิชาชีพ ที่ รพ.อุบลรัตน์ ร่วมกันสะท้อนองค์ความรู้หลังเข้ารับการอบรมว่า จากการลงพื้นที่ชุมชนมีโอกาสได้เรียนรู้ปัญหาด้านสุขภาพที่เกิดขึ้นจริง ซึ่งมีหลายปัจจัยที่เป็นต้นเหตุปัญหาด้านสุขภาพ ที่ถึงแม้จะไม่ใช่ปัญหาโดยตรงแต่ก็สามารถส่งผลต่อสุขภาพของคนในชุมชนได้ในระยะยาว ซึ่งการเข้าไปเรียนรู้ในชุมชน ได้ลงพื้นที่จริง คิดว่าจะช่วยแก้ไขและป้องกันปัญหาได้อย่างตรงจุด อีกทั้งยังได้แลกเปลี่ยนองค์ความรู้ที่หลากหลายจากบุคลากรทางการแพทย์ด้านอื่นๆ ซึ่งทำให้มีความรู้และประสบการณ์ที่กว้างมากขึ้น

การขาดแคลนบุคลากรด้านสุขภาพยังคงเป็นปัญหาสำคัญที่หลายหน่วยงานที่มีส่วนเกี่ยวข้องต้องเร่งแก้ไข เพื่อให้ประชาชนได้รับการบริการที่เพียงพอต่อความต้องการ และดำเนินการป้องกันปัญหาด้านสุขภาพของคนไทยได้อย่างมีประสิทธิภาพ

การเรียนรู้ร่วมสหวิชาชีพหรือ Interprofessional Education (IPE) ระหว่าง แพทย์กับทันตแพทย์ คือหนึ่งกิจกรรมพัฒนาบุคลากรสุขภาพตามโครงการพัฒนาการศึกษาบุคลากรสุขภาพในศตวรรษที่ 21

บุคลากรด้านสุขภาพในพื้นที่และชุมชน จะกลายเป็นแหล่งศึกษาที่ช่วยเพิ่มศักยภาพและประสิทธิภาพให้กับนิสิต นักศึกษาด้านสุขภาพยุคใหม่

แลกเปลี่ยนแนวทางการแก้ปัญหาการขาดแคลนบุคลากรด้านสุขภาพที่ รพ.อุบลรัตน์

นักศึกษาแพทย์ที่เข้าร่วมอบรมลงพื้นที่กับ รพ.อุบลรัตน์ สะท้อนการเรียนรู้จากพื้นที่จริงช่วยให้แก้ไขปัญหาสุขภาพได้ตรงจุด

กดถูกใจแฟนเพจ Hfocus.org บน Facebook ติดตามข่าวสารระบบสุขภาพทุกความเคลื่อนไหว

ความคิดเห็นล่าสุด

พิธีเปิด 2 ครั้งเลยนะ
3 วัน 1 ชั่วโมง ago
อย่า รคส.อย่างเดียว
3 วัน 4 ชั่วโมง ago

ข่าวล่าสุด

ความคิดเห็นล่าสุด

พิธีเปิด 2 ครั้งเลยนะ
3 วัน 1 ชั่วโมง ago
อย่า รคส.อย่างเดียว
3 วัน 4 ชั่วโมง ago
กลับด้านบน